Dyrektywa ATEX a bezpieczeństwo urządzeń w strefach zagrożonych wybuchem.

Czym jest dyrektywa ATEX?

Dyrektywa 2014/34/UE jest regulacją UE określającą wymagania zasadnicze dla projektowania i wprowadzania do obrotu urządzeń i systemów ochronnych przeznaczonych do pracy w atmosferach potencjalnie wybuchowych (EUR-LEX).

Sprzęt wprowadzany na rynek UE po 20 kwietnia 2016 roku może być używany w strefach zagrożenia wybuchem tylko wtedy, gdy spełnia wymogi ATEX. Równolegle należy stosować dyrektywę 1999/92/WE, dotyczącą bezpieczeństwa pracy z takim sprzętem (EUR-LEX).

Kogo dotyczy dyrektywa ATEX?

Dyrektywa obowiązuje we wszystkich państwach UE i dotyczy:

• producentów,
• importerów,
• dystrybutorów sprzętu do pracy w atmosferze wybuchowej.

Sprzęt obejmuje:

• urządzenia elektryczne i mechaniczne,
• osprzęt,
• systemy ochronne,
• systemy sterowania.

Nie podlega jej m.in. sprzęt domowy, wyroby medyczne czy środki transportu, które są regulowane oddzielnie. Więcej informacji na EU-OSHA.

Gdzie stosuje się ATEX?

Wszędzie tam, gdzie mogą wystąpić mieszanki wybuchowe w wyniku procesów przemysłowych:

• zakłady chemiczne
• przemysł spożywczy
• lakiernie
• tartaki
• kopalnie

Jakie są strefy zagrożenia wybuchem?

Atmosfera wybuchowa to mieszanina palnych gazów, par, mgieł lub pyłów z powietrzem. Wyróżniamy:

Strefy gazowe

• Strefa 0 – zagrożenie stale lub często
• Strefa 1 – zagrożenie okresowe
• Strefa 2 – zagrożenie rzadkie i krótkotrwałe

Strefy pyłowe

• Strefa 20 – zagrożenie stale lub często
• Strefa 21 – zagrożenie okresowe
• Strefa 22 – zagrożenie mało prawdopodobne i krótkotrwałe

Obowiązek pracodawcy:

• ocena ryzyka wybuchu
• wyznaczenie stref
• sporządzenie Dokumentu Zabezpieczenia Przed Wybuchem (DZPW)

Polska instytucja nadzoru: Państwowa Inspekcja Pracy

Kategorie urządzeń przeciwwybuchowych (Dyrektywa ATEX)

Podział na grupy

• Grupa I – kopalnie: kategorie M1, M2
• Grupa II – inne zakłady: kategorie 1, 2, 3

Przypisanie do stref:

Kategoria	Strefy
1	0 / 20
2	1 / 21
3	2 / 22

Przykład oznaczenia:

II 2G Ex db IIC T4 Gb – Grupa II, kategoria 2 gaz, ochrona „db”, gazy IIC, temperatura T4, poziom EPL „Gb”.

Jak wygląda proces certyfikacji?

• Kategorie 1 i 2: ocena zgodności przez jednostkę notyfikowaną (lista: NANDO)
• Kategoria 3: deklaracja zgodności przez producenta

W obu przypadkach wymagane:

• oznaczenia CE i Ex
• deklaracja zgodności UE
• dokumentacja techniczna

Dyrektywa ATEX – Obowiązki producenta

• analiza ryzyka zapłonu
• dokumentacja techniczna
• deklaracja zgodności i oznaczenia

Dyrektywa ATEX – Obowiązki użytkownika (pracodawcy)

• ocena ryzyka
• wyznaczenie stref
• przygotowanie DZPW
• szkolenia pracowników
• przeglądy, konserwacje
• stosowanie procedur LOTO
• środki ochrony (np. iskrobezpieczne)

Uwaga: wszelkie prace w strefie Ex wymagają pozwolenia i zgodności z procedurami bezpieczeństwa.

Organ nadzoru w górnictwie: Wyższy Urząd Górniczy

Najnowsze wytyczne Komisji Europejskiej – ATEX Guidelines 2023

W 2023 r. Komisja Europejska opublikowała zaktualizowane „Wytyczne ATEX” (4. edycja). To dokument wyjaśniający zastosowanie dyrektywy 2014/34/UE w praktyce. Obejmuje ponad 120 stron interpretacji prawnych, definicji i przykładów zastosowań dla producentów, użytkowników oraz jednostek notyfikowanych.

Zawarte tam odpowiedzi na najczęstsze pytania (FAQ) pomagają m.in. w:

• interpretacji definicji urządzenia Ex,

• określaniu obowiązków producenta a integratora,

• prawidłowym oznaczaniu urządzeń (Ex, CE),

• klasyfikacji komponentów i zestawów.

Pełne wytyczne dostępne są bezpłatnie na stronie Komisji Europejskiej:
👉 ATEX Guidelines 2023 – PDF

Przykłady urządzeń obejmowanych przez Dyrektywę ATEX

Dyrektywa ATEX – FAQ – najczęstsze pytania

Co oznacza skrót ATEX?

ATEX pochodzi od francuskiego ATmosphères EXplosibles i odnosi się do dwóch dyrektyw UE związanych z atmosferami wybuchowymi.

Czy każde urządzenie w strefie Ex wymaga certyfikatu?

Tak, zgodnie z kategorią musi przejść odpowiednią procedurę oceny zgodności.

Czym jest DZPW?

Dokument Zabezpieczenia Przed Wybuchem – obowiązkowy dokument w zakładach, gdzie występuje ryzyko eksplozji.

Jakie normy oprócz ATEX są ważne?

PN-EN ISO 12100:2011 (ocena ryzyka), ISO 8373:2021 (robotyka przemysłowa), PN-EN 60079 (urządzenia Ex).

Powiązane treści Automatech

• System LOTO – co to jest?
• Szkolenia z bezpieczeństwa i LOTO
• Audyty CE i bezpieczeństwa
• Modernizacje i retrofit maszyn
• Roboty przemysłowe i coboty
• Kontakt z Automatech

Potrzebujesz audytu ATEX lub DZPW?

Zapraszamy do kontaktu poprzez formularz kontaktowy poniżej:

Certyfikat CE a dostosowanie maszyn z Chin – czym jest i kto odpowiada za jego uzyskanie?

Znak CE to deklaracja producenta (lub importera) o zgodności maszyny z dyrektywami UE. Nie jest to certyfikat wystawiany przez zewnętrzny urząd – jest to deklaracja oparta na udokumentowanej ocenie ryzyka i weryfikacji zgodności z normami zharmonizowanymi.

Dla maszyn z Chin sytuacja prawna wygląda następująco:

Jeśli chiński producent nie wystawił prawidłowej deklaracji zgodności WE albo wystawiona deklaracja jest nieprawdziwa lub niekompletna – importer w Polsce staje się odpowiedzialny za przeprowadzenie pełnej procedury oceny zgodności. W praktyce oznacza to konieczność wykonania:

1. Oceny ryzyka (risk assessment) według EN ISO 12100
2. Weryfikacji zgodności ze wszystkimi stosownymi dyrektywami (maszynową, niskonapięciową, EMC, ATEX – jeśli dotyczy)
3. Sprawdzenia i ewentualnej wymiany komponentów na certyfikowane w UE
4. Sporządzenia dokumentacji technicznej
5. Wystawienia własnej Deklaracji Zgodności WE
6. Umieszczenia oznakowania CE na maszynie

Automatech przeprowadza ten proces kompleksowo. Nasz zespół inżynierów posiada wieloletnie doświadczenie w certyfikacji maszyn różnych typów – od pras i wtryskarek po linie pakujące i stanowiska zrobotyzowane. Szczegóły procesu opisujemy na stronie audytów bezpieczeństwa maszyn i oznakowania CE.

Warto wiedzieć: nowe rozporządzenie maszynowe 2023/1230, które zastąpi dyrektywę maszynową 2006/42/WE w 2027 roku, wprowadza dodatkowe wymagania dotyczące maszyn z zaawansowanymi systemami sterowania i funkcjami autonomicznymi. Jeśli importujesz maszynę z zaawansowaną automatyką, warto już teraz zaplanować dostosowanie z myślą o nowych przepisach. Więcej na ten temat w naszym artykule: Rozporządzenie maszynowe 2023/1230 – co oznacza dla zakładu produkcyjnego.

Elektryczne części i części zamienne do maszyny z Chin

Jednym z najczęstszych problemów po sprowadzeniu maszyny z Chin jest brak dostępu do oryginalnych części zamiennych. Chiński producent może nie mieć europejskiego przedstawiciela, terminy dostaw są długie, a oryginalne komponenty często nie spełniają wymagań CE.

Automatech rozwiązuje ten problem dwojako.

Po pierwsze – w ramach adaptacji maszyny wymieniamy newralgiczne komponenty automatyki i sterowania na podzespoły od dostawców, którzy mają stałą dostępność w Europie: Siemens, Omron, Panasonic, Bernstein, Mayser, Captron. Dostęp do tych komponentów gwarantuje Ci ciągłość serwisową niezależną od chińskiego producenta.

Po drugie – jeśli maszyna jest już w użytku i potrzebujesz elektrycznych części zamiennych lub serwisowych, możesz skorzystać z naszego e-sklepu z komponentami automatyki: automa.net/pl/firma/automatech.

W przypadku specyficznych podzespołów, których nie ma w standardowej ofercie, pomagamy w identyfikacji zamienników certyfikowanych zgodnie z normami UE. Ważne: stosowanie w maszynie komponentów bez certyfikacji CE – nawet jako zamienników serwisowych – może unieważnić deklarację zgodności i narazić użytkownika na odpowiedzialność w przypadku wypadku.

Serwis i naprawa maszyn z Chin

Specyfika maszyn importowanych z Chin sprawia, że standardowe serwisy często odmawiają ich obsługi. Niestandardowe oprogramowanie PLC, brak dokumentacji, nieznane komponenty – to bariery, z którymi zmagają się służby utrzymania ruchu w wielu zakładach.

Nasz zespół techników z doświadczeniem w pracy z maszynami różnych producentów i różnego pochodzenia podejmuje się:

• Diagnostyki awarii – w tym sterowników PLC, układów napędowych, systemów bezpieczeństwa
• Naprawy i wymiany uszkodzonych komponentów na certyfikowane odpowiedniki
• Przeglądy okresowe z oceną stanu technicznego i bezpieczeństwa
• Aktualizacji oprogramowania sterującego – w tym migracji z przestarzałych platform na nowoczesne sterowniki Siemens lub Omron
• Szkolenia operatorów i służb UR z obsługi i utrzymania maszyny

Dla pras i urządzeń do obróbki plastycznej prowadzimy wyspecjalizowany serwis – szczegóły na stronie Specjalistyczne Centrum Serwisowe dla Pras.

Jeśli zależy Ci na szybkim czasie reakcji i minimalizacji przestojów, zapytaj o umowę serwisową. Oferujemy zdalną diagnostykę, priorytetowy czas reakcji i regularną opiekę techniczną.

Audyt bezpieczeństwa maszyny importowanej z Chin

Nawet jeśli maszyna ma komplet dokumentów i widoczny znak CE – nie oznacza to, że jest bezpieczna. Badania i nasze doświadczenia z terenu pokazują, że znaczna część maszyn importowanych z Chin wykazuje niezgodności wykrywalne dopiero podczas szczegółowego audytu inżynierskiego.

Państwowa Inspekcja Pracy ma prawo wstrzymać pracę maszyny, jeśli stwierdzi zagrożenie dla pracowników – niezależnie od tego, co widnieje w dokumentach. Kara finansowa to problem mniejszy; dużo poważniejsze jest ryzyko wypadku i odpowiedzialność karna pracodawcy.

Audyt bezpieczeństwa maszyny z Chin, który realizujemy, obejmuje:

• Weryfikację dokumentacji (deklaracja zgodności, DTR, ocena ryzyka)
• Inspekcję fizyczną maszyny – osłony, blokady, e-stop, oznakowania
• Ocenę układu sterowania i bezpieczeństwa (PLr, SIL, kategoria)
• Identyfikację niezgodności z normami zharmonizowanymi
• Raport z audytu z priorytetyzacją działań naprawczych

Po audycie otrzymujesz konkretny plan działania: co wymaga natychmiastowej korekty, co można zaplanować w kolejnym oknie serwisowym, a co jest tylko zaleceniem. Więcej o metodologii audytów przeczytasz w naszym artykule o audycie bezpieczeństwa linii produkcyjnej i safety matrix.

Jeśli maszyna pracuje w strefach zagrożonych wybuchem, konieczna jest dodatkowo ocena zgodności z dyrektywą ATEX. Tę usługę realizujemy w ramach specjalizacji ATEX.

---

Jak wygląda współpraca z Automatech?

Zaczynamy zawsze od rozmowy – bez zobowiązań i bez ukrytych kosztów.

Krok 1 – Bezpłatna konsultacja inżynierska (15 minut) Opisujesz maszynę, jej stan i cel, który chcesz osiągnąć. My oceniamy, czy i jak możemy pomóc, oraz co będzie potrzebne.

Krok 2 – Audyt wstępny Wyjeżdżamy do zakładu lub – jeśli maszyna jeszcze nie dotarła – analizujemy dostępną dokumentację z Chin. Oceniamy skalę wymaganych prac.

Krok 3 – Oferta i harmonogram Przedstawiamy zakres prac, koszt i czas realizacji. Masz pełną kontrolę nad tym, co i kiedy robimy.

Krok 4 – Realizacja Nasz zespół 30 inżynierów realizuje prace – od wymiany komponentów po dokumentację i oznakowanie CE. Pracujemy zgodnie z metodologią projektową, więc na bieżąco wiesz, na jakim etapie jesteśmy.

Krok 5 – Odbiór i szkolenie Po zakończeniu prac odbieramy maszynę razem z Tobą. Szkolimy operatorów i służby UR. Wystawiamy komplet dokumentacji.

Krok 6 – Opieka poserwisowa Nie zostawiamy klienta po wdrożeniu. Oferujemy serwis, zdalną diagnostykę i wsparcie techniczne na dalszych etapach eksploatacji maszyny.

Umów bezpłatną konsultację →

---

Dostosowanie maszyn z Chin a wymagania BHP – co mówią przepisy?

Każda maszyna użytkowana w polskim zakładzie pracy podlega rozporządzeniu Ministra Gospodarki w sprawie minimalnych wymagań dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy w zakresie użytkowania maszyn – niezależnie od tego, skąd pochodzi i kiedy została wyprodukowana.

Oznacza to, że maszyna sprowadzona z Chin musi spełniać zarówno wymagania dyrektywy maszynowej (wymagania zasadnicze, certyfikacja CE), jak i minimalne wymagania BHP określone w ww. rozporządzeniu. Te dwa zestawy wymagań nie zastępują się nawzajem – obie grupy obowiązują jednocześnie.

Szczegółowo o tym zagadnieniu piszemy w artykule: Dostosowanie maszyn do minimalnych wymagań BHP.

Jeśli twoja firma korzysta z procedur LOTO podczas serwisowania maszyn (w tym importowanych z Chin), zapoznaj się z naszą ofertą wdrożeń Lockout/Tagout – to istotny element bezpiecznej eksploatacji każdej maszyny, niezależnie od jej pochodzenia.

---

Często zadawane pytania (FAQ)

Czy maszyna z Chin może mieć legalny certyfikat CE?

Tak – część chińskich producentów, szczególnie dużych i eksportujących na rynki europejskie od lat, dostarcza maszyny z prawidłową deklaracją zgodności WE i rzetelną dokumentacją. Jednak nawet wówczas zalecamy weryfikację deklaracji i wyrywkowy audyt maszyny przed uruchomieniem, ponieważ deklaracja wystawiona przez producenta nie gwarantuje faktycznej zgodności z normami – jest to wyłącznie jego własna deklaracja.

Czym różni się certyfikat CCC od certyfikatu CE?

Certyfikat CCC (China Compulsory Certificate) to chiński obligatoryjny system certyfikacji produktów na rynek chiński. Potwierdza zgodność z chińskimi normami bezpieczeństwa i nie ma żadnej mocy prawnej na terenie UE. Certyfikat CE (Conformité Européenne) to deklaracja producenta lub importera o zgodności z dyrektywami unijnymi. Maszyna z certyfikatem CCC bez prawidłowego CE nie może legalnie pracować w Polsce ani żadnym innym kraju UE.

Ile kosztuje dostosowanie maszyny z Chin do wymagań CE?

Koszt zależy od rodzaju maszyny, stopnia niezgodności z wymaganiami UE i zakresu prac. Prosta adaptacja elektryczna z dokumentacją może kosztować kilka tysięcy złotych. Pełna przebudowa układu sterowania i bezpieczeństwa większej linii – kilkadziesiąt tysięcy. Po bezpłatnym audycie wstępnym przedstawiamy szczegółową wycenę bez ukrytych kosztów. Umów konsultację.

Czy Automatech wyjeżdża do klienta, czy maszyna musi trafić do serwisu?

Pracujemy u klienta – w zakładzie produkcyjnym. Dysponujemy mobilnym zespołem inżynierów, który realizuje prace bezpośrednio przy maszynie. Wyjazd do zakładu jest standardem, nie wyjątkiem.

Jak długo trwa proces dostosowania maszyny z Chin?

Czas zależy od zakresu prac. Audyt wstępny i raport zajmują zazwyczaj 1–3 dni robocze. Adaptacja elektryczna z dokumentacją – od kilku dni do kilku tygodni, w zależności od stopnia skomplikowania maszyny i dostępności komponentów. Harmonogram ustalamy indywidualnie z uwzględnieniem planowanych okien serwisowych i priorytetów produkcyjnych.

Czy mogę dostać części zamienne do maszyny z Chin bez jej pełnej adaptacji?

Tak – pomagamy w identyfikacji zamienników certyfikowanych w UE dla komponentów chińskiego origin. Możesz je nabyć przez nasz e-sklep automa.net lub zamówić bezpośrednio przez nas. Pamiętaj jednak, że stosowanie niecertyfikowanych zamienników może naruszyć deklarację zgodności maszyny.

Czy Automatech prowadzi szkolenia z obsługi maszyn po adaptacji?

Tak. W ramach każdego projektu adaptacji oferujemy szkolenia dla operatorów i służb utrzymania ruchu. Prowadzimy też niezależne szkolenia z zakresu bezpieczeństwa maszyn, dyrektywy maszynowej i oceny ryzyka. Sprawdź ofertę szkoleń Automatech.

Co się stanie, jeśli PIP zatrzyma moją maszynę z Chin?

Decyzja PIP o wstrzymaniu pracy maszyny jest natychmiast wykonalna. Zakład musi zaprzestać użytkowania maszyny do czasu usunięcia nieprawidłowości. Skutki to: przestój produkcyjny, możliwa grzywna, a w skrajnych przypadkach – odpowiedzialność karna kierownictwa. Jeśli masz podejrzenie, że twoja maszyna może nie spełniać wymagań, nie czekaj na kontrolę – skontaktuj się z nami i zleć audyt prewencyjny.

---

O firmie Automatech – doświadczenie, które ma znaczenie

Automatech to polska firma z ponad 30-letnim doświadczeniem w automatyce przemysłowej i bezpieczeństwie maszyn. Nasz zespół 30 inżynierów i specjalistów zrealizował setki projektów dla zakładów produkcyjnych w Polsce i za granicą.

Jesteśmy autoryzowanym partnerem i dystrybutorem wiodących producentów komponentów automatyki przemysłowej: Siemens, Cognex, Pfannenberg, Bernstein, Mayser, Captron, Brady i innych. To gwarancja, że komponenty stosowane podczas adaptacji maszyn są oryginalne, certyfikowane i dostępne w europejskim łańcuchu dostaw.

Pracujemy zgodnie z aktualnymi normami i dyrektywami: EN ISO 12100, EN ISO 13849, EN 62061, dyrektywa maszynowa 2006/42/WE, rozporządzenie maszynowe 2023/1230, dyrektywa ATEX 2014/34/UE.

Siedziba: ul. Ewy 2, 05-816 Opacz–Kolonia k. Warszawy Telefon: (22) 753 24 80 E-mail: sales@automatech.pl