Dyrektywa ATEX a bezpieczeństwo urządzeń w strefach zagrożonych wybuchem.

Czym jest dyrektywa ATEX?

Dyrektywa 2014/34/UE jest regulacją UE określającą wymagania zasadnicze dla projektowania i wprowadzania do obrotu urządzeń i systemów ochronnych przeznaczonych do pracy w atmosferach potencjalnie wybuchowych (EUR-LEX).

Sprzęt wprowadzany na rynek UE po 20 kwietnia 2016 roku może być używany w strefach zagrożenia wybuchem tylko wtedy, gdy spełnia wymogi ATEX. Równolegle należy stosować dyrektywę 1999/92/WE, dotyczącą bezpieczeństwa pracy z takim sprzętem (EUR-LEX).

Kogo dotyczy dyrektywa ATEX?

Dyrektywa obowiązuje we wszystkich państwach UE i dotyczy:

• producentów,
• importerów,
• dystrybutorów sprzętu do pracy w atmosferze wybuchowej.

Sprzęt obejmuje:

• urządzenia elektryczne i mechaniczne,
• osprzęt,
• systemy ochronne,
• systemy sterowania.

Nie podlega jej m.in. sprzęt domowy, wyroby medyczne czy środki transportu, które są regulowane oddzielnie. Więcej informacji na EU-OSHA.

Gdzie stosuje się ATEX?

Wszędzie tam, gdzie mogą wystąpić mieszanki wybuchowe w wyniku procesów przemysłowych:

• zakłady chemiczne
• przemysł spożywczy
• lakiernie
• tartaki
• kopalnie

Jakie są strefy zagrożenia wybuchem?

Atmosfera wybuchowa to mieszanina palnych gazów, par, mgieł lub pyłów z powietrzem. Wyróżniamy:

Strefy gazowe

• Strefa 0 – zagrożenie stale lub często
• Strefa 1 – zagrożenie okresowe
• Strefa 2 – zagrożenie rzadkie i krótkotrwałe

Strefy pyłowe

• Strefa 20 – zagrożenie stale lub często
• Strefa 21 – zagrożenie okresowe
• Strefa 22 – zagrożenie mało prawdopodobne i krótkotrwałe

Obowiązek pracodawcy:

• ocena ryzyka wybuchu
• wyznaczenie stref
• sporządzenie Dokumentu Zabezpieczenia Przed Wybuchem (DZPW)

Polska instytucja nadzoru: Państwowa Inspekcja Pracy

Kategorie urządzeń przeciwwybuchowych (Dyrektywa ATEX)

Podział na grupy

• Grupa I – kopalnie: kategorie M1, M2
• Grupa II – inne zakłady: kategorie 1, 2, 3

Przypisanie do stref:

Przykład oznaczenia:

II 2G Ex db IIC T4 Gb – Grupa II, kategoria 2 gaz, ochrona „db”, gazy IIC, temperatura T4, poziom EPL „Gb”.

Jak wygląda proces certyfikacji?

• Kategorie 1 i 2: ocena zgodności przez jednostkę notyfikowaną (lista: NANDO)
• Kategoria 3: deklaracja zgodności przez producenta

W obu przypadkach wymagane:

• oznaczenia CE i Ex
• deklaracja zgodności UE
• dokumentacja techniczna

Dyrektywa ATEX – Obowiązki producenta

• analiza ryzyka zapłonu
• dokumentacja techniczna
• deklaracja zgodności i oznaczenia

Dyrektywa ATEX – Obowiązki użytkownika (pracodawcy)

• ocena ryzyka
• wyznaczenie stref
• przygotowanie DZPW
• szkolenia pracowników
• przeglądy, konserwacje
• stosowanie procedur LOTO
• środki ochrony (np. iskrobezpieczne)

Uwaga: wszelkie prace w strefie Ex wymagają pozwolenia i zgodności z procedurami bezpieczeństwa.

Organ nadzoru w górnictwie: Wyższy Urząd Górniczy

Najnowsze wytyczne Komisji Europejskiej – ATEX Guidelines 2023

W 2023 r. Komisja Europejska opublikowała zaktualizowane „Wytyczne ATEX” (4. edycja). To dokument wyjaśniający zastosowanie dyrektywy 2014/34/UE w praktyce. Obejmuje ponad 120 stron interpretacji prawnych, definicji i przykładów zastosowań dla producentów, użytkowników oraz jednostek notyfikowanych.

Zawarte tam odpowiedzi na najczęstsze pytania (FAQ) pomagają m.in. w:

• interpretacji definicji urządzenia Ex,

• określaniu obowiązków producenta a integratora,

• prawidłowym oznaczaniu urządzeń (Ex, CE),

• klasyfikacji komponentów i zestawów.

Pełne wytyczne dostępne są bezpłatnie na stronie Komisji Europejskiej:
👉 ATEX Guidelines 2023 – PDF

Przykłady urządzeń obejmowanych przez Dyrektywę ATEX

Dyrektywa ATEX – FAQ – najczęstsze pytania

Co oznacza skrót ATEX?

ATEX pochodzi od francuskiego ATmosphères EXplosibles i odnosi się do dwóch dyrektyw UE związanych z atmosferami wybuchowymi.

Czy każde urządzenie w strefie Ex wymaga certyfikatu?

Tak, zgodnie z kategorią musi przejść odpowiednią procedurę oceny zgodności.

Czym jest DZPW?

Dokument Zabezpieczenia Przed Wybuchem – obowiązkowy dokument w zakładach, gdzie występuje ryzyko eksplozji.

Jakie normy oprócz ATEX są ważne?

PN-EN ISO 12100:2011 (ocena ryzyka), ISO 8373:2021 (robotyka przemysłowa), PN-EN 60079 (urządzenia Ex).

Powiązane treści Automatech

• System LOTO – co to jest?
• Szkolenia z bezpieczeństwa i LOTO
• Audyty CE i bezpieczeństwa
• Modernizacje i retrofit maszyn
• Roboty przemysłowe i coboty
• Kontakt z Automatech

Potrzebujesz audytu ATEX lub DZPW?

Zapraszamy do kontaktu poprzez formularz kontaktowy poniżej: