Trzy sekundy to krócej, niż trwa przeczytanie tego zdania. Tyle zajmowało zatrzymanie rozwijarki blachy po przerwaniu wiązki bariery świetlnej, dokładnie 3055 ms. Przy takim dobiegu norma EN ISO 13855 wymaga, by bariera stała 5738 mm od strefy zagrożenia, a przy rozwijarce tyle miejsca po prostu nie ma. Suwak prasy na tej samej linii stawał w 306 ms. Na tej linii największe ryzyko kryło się nie w prasie, tylko w napędach, które ją obsługują.
Oba wyniki pochodzą z pomiaru dobiegu u producenta wyrobów ze stali, u którego mierzyliśmy dwukrotnie. W listopadzie 2022 roku cztery ruchy na trzech liniach cięcia blach przeszły z zapasem. W lutym i marcu 2026 roku, na audycie linii od rozwijarki po stertowniki, pomiary dały cztery niezgodności. Najdłużej zatrzymywał się przenośnik taśmowy za prasą: 4055 ms, trzynaście razy dłużej niż suwak.
Pomiar dobiegu w 7 punktach
- Pomiar dobiegu daje czas T od sygnału zatrzymania do ustania ruchu, a wzór S = K × T + C z EN ISO 13855 zamienia go na minimalną odległość urządzenia ochronnego od strefy zagrożenia.
- Werdykt protokołu ma jedną postać: zmierzona na maszynie odległość L jest większa od S albo mniejsza.
- W 2022 roku cztery ruchy (dwa suwaki pras, dwa stoły odbiorcze) spełniły warunek z zapasem 2,8–3,8 raza i raport nie zalecił przestawienia żadnego urządzenia ochronnego.
- Na linii z prasą w 2026 roku najdłużej zatrzymywały się napędy pomocnicze: przenośnik 4055 ms, rozwijarka 3055 ms, transport stertowników 1079 ms, przy 306 ms suwaka.
- Przy dobiegu liczonym w sekundach zamiana kurtyny 40 mm na 14 mm skraca wymaganą odległość o 3%, więc zostaje szybsze hamowanie albo wygrodzenie.
- Stół odbiorczy dał w serii 10 pomiarów od 262 do 352 ms, więc pojedynczy pomiar mógł zaniżyć wymaganą odległość o 144 mm.
- Pomiar powtarza się po każdej zmianie, która może wydłużyć dobieg, a według zalecenia z naszego raportu co najmniej raz w roku.
Co powinno być: odległość z EN ISO 13855 i warunek L > S
Kurtyna świetlna, bariera i sterowanie oburęczne wysyłają sygnał zatrzymania wtedy, gdy człowiek jest już w drodze do strefy. Maszyna musi stanąć, zanim dotrze tam dłoń albo całe ciało. Ile miejsca potrzeba na ten wyścig, mówi wzór z normy EN ISO 13855, który szerzej rozpisujemy przy kurtynach świetlnych bezpieczeństwa:
S = K × T + C
- K to prędkość zbliżania: 2000 mm/s dla ręki przy kurtynach o rozdzielczości do 40 mm, 1600 mm/s dla całego ciała i dla sterowania oburęcznego. Gdy S policzone z 2000 mm/s przekracza 500 mm, liczy się je ponownie z 1600 mm/s, z dolną granicą 500 mm.
- T to całkowity czas zatrzymania: reakcja urządzenia ochronnego plus dobieg maszyny.
- C to dodatek na sięgnięcie przed wykryciem: 0 mm dla kurtyny 14 mm, 8 × (d − 14) mm dla kurtyn do 40 mm, 850 mm dla barier wielowiązkowych, 250 mm dla sterowania oburęcznego, a 0 mm, gdy jego przyciski mają osłonięte kołnierze.
Odległość zmierzoną na maszynie oznaczamy jako L. Bezpiecznie jest wtedy, gdy L > S.
T pochodzi z pomiaru. Mierzymy przyrządem NMG2 firmy ASM: jego element wykonawczy przesłania wiązkę kurtyny, a przyrząd rejestruje czas i drogę do ustania ruchu. Pomiar jest bezpośredni, więc wynik zawiera już czas reakcji kurtyny i całego toru zatrzymania, od układu bezpieczeństwa po napęd. Oba opisane raporty liczą według wydania normy z 2010 roku, które ISO zastąpiło wydaniem ISO 13855:2024.
Przy prasach pomiar dobiegu suwaka stoi na początku każdej modernizacji układu bezpieczeństwa prasy, bo od jego wyniku zależy, gdzie staną kurtyny.
Co jest w protokole pomiaru dobiegu
Przykładowy protokół:
| Pozycja | Co stało w protokole | Po co |
|---|---|---|
| Przyrząd | NMG2 z numerem seryjnym, pomiar bezpośredni przez przesłonięcie wiązki | kolejny pomiar tym samym przyrządem da się porównać |
| Maszyna i ruch | prasa mechaniczna z 2003 roku, ruch suwaka w dół; stół odbiorczy, opuszczanie | dobieg mierzy się dla ruchu, a maszyna ma ich kilka |
| Urządzenie ochronne | sterowanie oburęczne z kołnierzami; kurtyna typu 4, rozdzielczość 30 mm, numery seryjne nadajnika i odbiornika | od typu i rozdzielczości zależą K i C |
| Seria pomiarów | 10 pomiarów: czas, droga, prędkość w punkcie startu | do wzoru idzie najdłuższy czas z serii |
| Obliczenie | prasa: S = 1600 × 0,264 = 422 mm; stół: S = 1600 × 0,352 + 8 × (30 − 14) = 691 mm | każdy z normą w ręku sprawdzi rachunek |
| Odległość zmierzona | prasa: L = 1255 mm; stół: L = 1915 mm | bez L protokół nie ma werdyktu |
| Werdykt i zalecenie | L > S dla 4 z 4 ruchów; powtórzyć po modyfikacji i co najmniej raz w roku | daje termin następnego pomiaru |
Raport zastrzega też swój zakres: obejmuje pomiar i obliczenie odległości, a ocena ryzyka maszyny, układ sterowania i dokumentacja zostają poza nim. Odległość zgodna z normą przy kurtynie, która zatrzymuje tylko część ruchów, zostawia lukę. Audyt z 2026 roku znalazł dokładnie taki przypadek.
Co zastaliśmy: osiem pomiarów dobiegu w dwóch audytach
Ruchy ułożone od najkrótszego dobiegu:
| Ruch | Audyt | Urządzenie ochronne | Najdłuższy dobieg z serii | Wymagane S | Zmierzone L | L > S |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Suwak prasy mechanicznej A | 2022 | sterowanie oburęczne | 222 ms | 355 mm | 1355 mm | ✅ |
| Suwak prasy mechanicznej B | 2022 | sterowanie oburęczne | 264 ms | 422 mm | 1255 mm | ✅ |
| Opuszczanie stołu odbiorczego 2 | 2022 | kurtyna typu 4, 30 mm | 291 ms | 594 mm | 1860 mm | ✅ |
| Suwak prasy | 2026 | kurtyna 30 mm | 306 ms | 618 mm | poniżej S | ❌ |
| Opuszczanie stołu odbiorczego 1 | 2022 | kurtyna typu 4, 30 mm | 352 ms | 691 mm | 1915 mm | ✅ |
| Transport stertowników | 2026 | bariery świetlne | 1079 ms | 2576 mm | poniżej S | ❌ |
| Rozwijarka | 2026 | bariera świetlna | 3055 ms | 5738 mm | poniżej S | ❌ |
| Przenośnik taśmowy za prasą | 2026 | kurtyna typu 2, 40 mm | 4055 ms | 6696 mm | ok. 740 mm | ❌ |
W 2022 roku mierzyliśmy prasy i stoły z urządzeniami ustawionymi z zapasem. W 2026 roku pomiar objął całą linię, łącznie z napędami, które obsługują prasę, i tam znalazły się cztery niezgodności. Każda dostała w raporcie wskaźnik ryzyka R = 360, w stosowanej przez nas skali kategorię „wysokie” (270–399), a po proponowanych poprawkach R = 6.
Element: rozwijarka blachy, bariera świetlna przy wózku załadowczym szpul
· Stan: dobieg 3055 ms przy wymaganych 5738 mm; pierwsza wiązka zawieszona za wysoko, a między słupkiem bariery i konstrukcją ochronną szczelina, przez którą da się wejść całym ciałem
· Skutek: raport zaleca kurtynę typu 4 o rozdzielczości 14 mm w układzie na PL d. Ona też potrzebuje 4888 mm, których przy rozwijarce brakuje, więc warunkiem staje się szybsze hamowanie rozwijarki.
Element: prasa, kurtyna 30 mm przed strefą roboczą
· Stan: dobieg suwaka 306 ms, wymagane 618 mm, warunek niespełniony; nad kurtyną da się sięgnąć do strefy
· Skutek: kurtyna typu 4 o rozdzielczości 14 mm, ustawiona według pomiaru, i zabudowa dostępu ponad nią.
Element: przenośnik taśmowy za prasą, kurtyna typu 2 o polu ochronnym 450 mm i rozdzielczości 40 mm
· Stan: dobieg 4055 ms, wymagane 6696 mm, kurtyna ok. 740 mm od zagrożenia; pod kurtyną i nad nią da się sięgnąć do strefy; przecięcie wiązki nie zatrzymuje prasy, która kończy cykl
· Skutek: przy obecnym miejscu kurtyny przenośnik musi stawać w ok. 400 ms, dziesięć razy szybciej niż w dniu audytu. Wariant zapasowy z raportu: wygrodzenie według EN ISO 13857 z drzwiami na wyłączniku z ryglowaniem i czujniku RFID, PL d, otwierane dopiero po zatrzymaniu wszystkich ruchów.
Element: transport stertowników, bariery świetlne
· Stan: dobieg 1079 ms, wymagane 2576 mm
· Skutek: kurtyny typu 4 o rozdzielczości 14 mm, dla których wymagane minimum spada do 1726 mm.
Wszystkie cztery miały jeszcze jedną wspólną pozycję: przy kurtynach i barierach brakowało pręta testowego, a instrukcja nie przewidywała codziennego testu.
Które wyniki są kosztowne, a które kosmetyczne
Najpierw funkcja, potem odległość. Przecięcie kurtyny za prasą zatrzymywało przenośnik, a prasa kończyła cykl. Dopóki kurtyna zatrzymuje sam przenośnik, odległość wyliczona z jego dobiegu dotyczy jednego z dwóch zagrożeń w strefie. Tę niezgodność poprawia się w układzie bezpieczeństwa, zanim zacznie się przestawiać kurtyny.
Drugi jest długi dobieg napędów pomocniczych. Przy 4055 ms sam składnik K × T daje 6488 mm, zanim doliczy się jakikolwiek dodatek. Zamiana kurtyny 40 mm na 14 mm zdejmuje z wymaganej odległości 208 mm, czyli 3%. Raport stwierdza, że kurtyny nie da się postawić sześć i pół metra od przenośnika, i zostawia dwie drogi. Pierwsza to skrócenie zatrzymania do ok. 400 ms. Czas zatrzymania przenośnika zależy od jego napędu i sterowania, tak jak w każdej linii transportowej z przenośnikami, więc to zmiana w napędzie i w układzie bezpieczeństwa. Druga to wygrodzenie, które prowadzi do pytania o rygiel, rozpisanego przy ryglowaniu osłon na linii: przy dobiegu 4 s człowiek dojdzie do strefy, zanim ruch ustanie.
Przy dobiegu rzędu 0,3 s rozdzielczość kurtyny ma znaczenie. Dla suwaka z 2026 roku kurtyna 14 mm obniża wymaganą odległość z 618 do 500 mm, czyli o 19%, a 500 mm to dolna granica z normy dla tego przypadku. Zalecenie raportu dotyczy tu samej kurtyny: typ 4, rozdzielczość 14 mm, nowe miejsce według pomiaru.
Najtańsza pozycja powtarza się we wszystkich czterech niezgodnościach. Pręt testowy o średnicy odpowiadającej rozdzielczości kurtyny i jedna strona procedury w instrukcji. Bez nich codzienny test kurtyny jest niewykonalny.
Osobno: jakość samego pomiaru. Suwaki pras powtarzały wynik z dokładnością do 5 ms w serii dziesięciu pomiarów. Stoły odbiorcze rozjeżdżały się o 90–95 ms: 262–352 ms i 196–291 ms. Gdyby protokół stołu 1 opierał się na jednym pomiarze, który trafił na 262 ms, wymagana odległość wyszłaby 547 mm zamiast 691 mm. Do wzoru idzie najdłuższy czas z serii.
Kiedy pomiar dobiegu nie jest potrzebny, a kiedy go powtórzyć
Strefa zamknięta wyłącznie osłonami stałymi, które spełniają odległości z EN ISO 13857, pomiaru dobiegu nie potrzebuje. Odległość wynika tam z wysokości osłony i wielkości otworów, bez czasu zatrzymania maszyny. Pomiar, który potwierdza zapas, też zamyka sprawę: w 2022 roku cztery ruchy przeszły z zapasem 2,8–3,8 raza i jedynym zaleceniem raportu był termin następnego pomiaru.
Raport z 2022 roku zalecał powtarzanie pomiaru po każdej modyfikacji maszyny, która może wpłynąć na dobieg, i co najmniej raz w roku. Podstawę daje art. 4a dyrektywy 2009/104/WE: sprzęt roboczy narażony na pogorszenie stanu, które może prowadzić do niebezpiecznych sytuacji, podlega kontrolom okresowym, a po zdarzeniach wyjątkowych, takich jak modyfikacja, wypadek albo długi przestój, kontrolom specjalnym. Sprzęt, którego bezpieczeństwo zależy od warunków montażu, kontroluje się po instalacji i po każdym przeniesieniu. Częstotliwości dyrektywa nie podaje; roczny termin to zalecenie z naszego raportu. Minimalne wymagania dla maszyn w użytkowaniu określa w Polsce rozporządzenie Ministra Gospodarki z 2002 roku, a ich spełnienie sprawdzamy przy dostosowaniu maszyn do minimalnych wymagań BHP.
Pomiar dobiegu wraca przy:
- wymianie sterowania albo układu bezpieczeństwa, przed zmianą i po niej, co ujmuje arkusz kwalifikacyjny wymiany sterowania prasy,
- przeniesieniu maszyny w inne miejsce hali albo do innego zakładu,
- zmianie urządzenia ochronnego, na przykład ze sterowania oburęcznego na kurtynę,
- wymianie hamulca, zaworu albo napędu ruchu, który kurtyna zatrzymuje.
Jak to sprawdzić u siebie?
Każde pytanie rozstrzyga się na „tak” albo „nie”.
- Czy dla każdego ruchu chronionego kurtyną, barierą albo sterowaniem oburęcznym jest protokół z serią pomiarów i najdłuższym wynikiem?
- Czy protokół podaje zmierzoną odległość L obok wyliczonej S?
- Czy pomiar objął napędy pomocnicze linii: rozwijarkę, przenośniki, stertowniki, stoły?
- Czy przecięcie każdej kurtyny zatrzymuje wszystkie ruchy niebezpieczne w strefie, łącznie z prasą w trakcie cyklu?
- Czy przy każdej kurtynie i barierze jest pręt testowy, a instrukcja opisuje codzienny test?
- Czy od ostatniego pomiaru maszyna przeszła modyfikację, wymianę sterowania, hamulca albo przeniesienie?
- Czy ostatni pomiar jest młodszy niż rok?
Odpowiedź „nie” w punktach 1–4 znaczy, że odległość urządzenia ochronnego na tej linii nie ma dziś oparcia w pomiarze.
✅ Prześlij nam listę urządzeń ochronnych jednej linii: typ (kurtyna, bariera, sterowanie oburęczne), rozdzielczość, odległość od strefy zagrożenia i datę ostatniego pomiaru dobiegu, jeśli jest. Odpiszemy, które ruchy zmierzyć najpierw i gdzie wynik może wymagać szybszego hamowania zamiast przestawienia kurtyny.
Automatech, tel. 22 751 20 31, biuro@automatech.pl, formularz kontaktowy.
Jak Automatech może pomóc?
Pomiar dobiegu robimy jako osobną usługę albo w ramach szerszej pracy:
- pomiar dobiegu suwaka i serwis pras, gdy chodzi o prasę mechaniczną, hydrauliczną albo krawędziową,
- audyt bezpieczeństwa maszyn i linii, gdy pomiar jest częścią oceny całej linii, jak w 2026 roku,
- szkolenie z pomiaru dobiegu, przy dostawie miernika NMG2 albo razem z pomiarem jednej maszyny na miejscu.
