Wymiana sterowania prasy mimośrodowej, krawędziowej i hydraulicznej – arkusz kwalifikacyjny
Wymiana sterowania prasy kosztuje wielokrotnie więcej niż naprawa pojedynczego modułu, więc pytanie nigdy nie brzmi „czy sterownik jeszcze działa”. Brzmi: ile wymagań ta warstwa sterownicza jest w stanie jeszcze udźwignąć. Poniżej arkusz, który to rozstrzyga – dwadzieścia dziewięć pytań na „tak/nie”, do wypełnienia z prasą przed sobą.
Jeśli szukasz diagnostyki konkretnej usterki, a nie decyzji o modernizacji – to inny temat, opisaliśmy go w artykule o awarii sterownika prasy.
Jak czytać wynik
Progi ustaw przed wypełnianiem, inaczej każdy wynik da się wytłumaczyć. Nie są uznaniowe – wynikają z przepisów, nie z opinii serwisu.
| Sekcja A | Trzy „nie” i naprawa przestaje mieć sens. Poniżej trzech zwykle opłaca się wymiana komponentu. Powyżej dokładasz do układu, który i tak trzeba będzie przebudować pod sekcję B. |
| Sekcja B | Każde „nie” jest blokujące. To nie kwestia oceny opłacalności. Wymagania minimalne dla maszyn użytkowanych obowiązują pracodawcę niezależnie od wieku prasy i niezależnie od tego, czy maszyna ma CE – wynikają z dyrektywy narzędziowej 2009/104/WE, wdrożonej w Polsce rozporządzeniem MG z 30.10.2002 (Dz.U. 2002 nr 191 poz. 1596). Jedno „nie” w sekcji B oznacza, że prasa nie spełnia wymagań minimalnych już dziś. |
| Sekcja C | „Nie” oznacza, że brakuje danych do zaprojektowania czegokolwiek. Bez pomiaru dobiegu nie dobierzesz odległości urządzeń ochronnych, więc nie zaprojektujesz też nowego układu bezpieczeństwa. |
| Sekcja D | Braki nie zatrzymują prasy, zatrzymują kontrolę. Maszyna może pracować, ale nie wykażesz zgodności przed inspektorem. |
Punkty A3 i A4 dotyczą największej ilości pras. Program bywa, ale w wersji sprzed trzech modyfikacji albo na dyskietce w formacie, którego nie otworzysz. Więcej o cyklu życia sterowników pisaliśmy przy okazji platformy Siemens oraz drugiego życia maszyny.
WAŻNE: arkusz kwalifikuje warstwę sterowniczą, elektryczną i bezpieczeństwa. Nie ocenia stanu mechaniki. Jeśli diagnoza wykaże zużytą grupę sprzęgło-hamulec, to osobny zakres dla warsztatu mechanicznego – nie ma sensu budować nowego sterowania na wyeksploatowanej mechanice.
Arkusz kwalifikacyjny – 29 punktów
- Sterownik i warstwa elektryczna
| # | Pytanie | Tak / Nie |
| A1 | Sterownik jest nadal wspierany przez producenta (nie jest w statusie wycofanego)? | |
| A2 | Części zamienne do sterownika i panelu są dostępne z magazynu, bez rynku wtórnego? | |
| A3 | Istnieje kopia programu sterującego, a Ty masz do niej dostęp? | |
| A4 | Program da się otworzyć w środowisku, które nadal działa na obecnym systemie? | |
| A5 | Schematy elektryczne odpowiadają temu, co jest fizycznie w szafie? | |
| A6 | Okablowanie i aparatura w szafie nie były przerabiane doraźnie poza schematem? |
Punkty A3 i A4 wykładają najwięcej pras. Program bywa, ale w wersji sprzed trzech modyfikacji albo na dyskietce w formacie, którego nie otworzysz. Więcej o cyklu życia sterowników pisaliśmy przy okazji platformy Siemens oraz drugiego życia maszyny.
- Funkcje bezpieczeństwa
| # | Pytanie | Tak / Nie |
| B1 | Funkcje bezpieczeństwa realizuje układ o wyznaczonym poziomie PL wg PN-EN ISO 13849-1? | |
| B2 | Poziom PL został obliczony dla tej prasy, a nie przyjęty z katalogu? | |
| B3 | Sterowanie dwuręczne nadzoruje równoczesność załączenia obu przycisków? | |
| B4 | Zwolnienie jednego z przycisków przerywa ruch niebezpieczny? | |
| B5 | Osłony ruchome są ryglowane, a ich otwarcie zatrzymuje suwak? | |
| B6 | Urządzenia ochronne (kurtyny, osłony) są zamontowane w odległości wynikającej z pomiaru? | |
| B7 | Zatrzymanie awaryjne działa niezależnie od sterownika programowalnego? | |
| B8 | Prasa ma ochronę przed przeciążeniem suwaka i ramy? |
Punkt B2 rozstrzyga więcej, niż się wydaje. Wymagany poziom Performance Level wynika z oceny ryzyka konkretnej maszyny – mechanikę wyznaczania opisaliśmy w artykule o PN-EN ISO 13849-1, a punkt wyjścia, czyli samą ocenę ryzyka maszyny, prowadzi się wg PN-EN ISO 12100.
- Punkty zależne od typu prasy
Prasa mechaniczna i mimośrodowa
| # | Pytanie | Tak / Nie |
| C1 | Istnieje aktualny raport pomiaru drogi dobiegu suwaka? | |
| C2 | Zawór bezpieczeństwa sterujący sprzęgłem i hamulcem jest dwucewkowy? | |
| C3 | Sterowanie nadzoruje pracę tego zaworu i wykrywa niezadziałanie jednej sekcji? |
Prasa hydrauliczna
| # | Pytanie | Tak / Nie |
| C4 | Układ ma zawory bezpieczeństwa w torze utrzymania suwaka w górnym położeniu? | |
| C5 | Ciśnienie robocze jest nadzorowane przez sterowanie, nie tylko przez manometr? | |
| C6 | Zatrzymanie suwaka w ruchu w dół następuje bez opadania grawitacyjnego? |
Prasa krawędziowa
| # | Pytanie | Tak / Nie |
| C7 | Prasa pracuje z urządzeniem ochronnym śledzącym narzędzie w trybie gięcia? | |
| C8 | Tryb pracy z prędkością pełzającą jest wydzielony i nadzorowany? | |
| C9 | Wybór trybu pracy odbywa się przełącznikiem z kluczem, nie w oprogramowaniu? |
Dobór norm zależy od typu prasy: prasy mechaniczne – PN-EN ISO 16092-1/-2 i PN-EN 692, hydrauliczne – PN-EN ISO 16092-1/-3 i PN-EN 693, krawędziowe – PN-EN 12622. Odległości urządzeń ochronnych wyznacza PN-EN ISO 13855, a wyposażenie elektryczne – PN-EN 60204-1. Aktualność wydań sprawdzisz w katalogu Polskiego Komitetu Normalizacyjnego.
- Dokumentacja i zgodność
| # | Pytanie | Tak / Nie |
| D1 | Prasa ma dokumentację techniczną odpowiadającą stanowi faktycznemu? | |
| D2 | Instrukcja obsługi jest w języku polskim? | |
| D3 | Istnieje deklaracja zgodności albo udokumentowana ocena wymagań minimalnych? | |
| D4 | Ocena ryzyka była aktualizowana po ostatniej przebudowie maszyny? | |
| D5 | Procedura odcięcia energii na czas prac serwisowych jest opisana i wdrożona? | |
| D6 | Zmiany w sterowaniu z ostatnich lat zostały udokumentowane? |
Punkt D5 dotyczy procedury LOTO – bezpieczny serwis prasy zaczyna się od izolacji energii, nie od otwarcia szafy. Punkt D3 rozstrzyga ścieżka wymagań minimalnych, która obowiązuje niezależnie od tego, czy prasa kiedykolwiek dostała CE.
Punkty na które warto zwrócić szczególną uwagę:
Brak pomiaru dobiegu (C1). Najczęstszy brak w całym arkuszu i jednocześnie ten, który blokuje wszystko dalej. Bez zmierzonej drogi zatrzymania suwaka nie da się poprawnie dobrać odległości kurtyny – a kurtyna ustawiona „mniej więcej” przepuści rękę operatora w strefę zagrożenia, zanim suwak zdąży się zatrzymać. Zależność opisaliśmy szerzej przy kurtynach świetlnych.
Performance Level przyjęty zamiast obliczonego (B2). Spotykany zapis „PL d” w dokumentacji bez śladu, skąd się wziął. PL wymagany wynika z oceny ryzyka konkretnej maszyny, a PL osiągnięty – z architektury układu, kategorii, MTTFd i pokrycia diagnostycznego. Dwie różne wielkości, które muszą się spotkać.
Sterowanie dwuręczne bez nadzoru równoczesności (B3). Dwa przyciski to jeszcze nie sterowanie dwuręczne. Bez kontroli, że oba zostały wciśnięte w wymaganym oknie czasowym, operator zaklei jeden taśmą i zwolni sobie rękę do poprawiania detalu.
Zawór sprzęgło-hamulec bez nadzoru po stronie sterowania (C3). Sam zawór dwucewkowy nie wystarczy, jeśli układ nie wykrywa, że jedna sekcja nie zadziałała. Nadzór nad zaworem należy do warstwy sterowania; mechaniczna regeneracja samej grupy sprzęgło-hamulec to zadanie warsztatu mechanicznego – Centrum Serwisowe dla Pras tego drugiego nie wykonuje i mówi o tym wprost.
Zmiana sterowania potraktowana jako naprawa (D6). Głęboka przebudowa układu sterowania może stanowić istotną zmianę – wtedy prasa jest traktowana jak maszyna nowa i wymaga ponownej oceny zgodności oraz nowego oznakowania CE wg dyrektywy maszynowej 2006/42/WE. Od 14 stycznia 2027 zastąpi ją rozporządzenie 2023/1230, które reguluje istotną modyfikację i bezpieczeństwo układów sterowania wprost – dokumentację planowaną na 2026/2027 projektuj od razu pod nowy reżim, inaczej recertyfikacja zrobiona dziś zestarzeje się w kilkanaście miesięcy. Rozpisaliśmy to w artykule o rozporządzeniu maszynowym 2023/1230.
UWAGA: wynik arkusza nie zastępuje audytu. Rozstrzyga, czy w ogóle jest o czym rozmawiać i w jakim kierunku – naprawa komponentu, wymiana warstwy sterowniczej czy pełna modernizacja maszyny z recertyfikacją.
Wypełnij arkusz i prześlij nam wynik – podaj typ prasy, rok produkcji i nacisk. Odpowiemy, które z Twoich „nie” są blokujące, a które można odłożyć do następnego postoju.
Napisz przez formularz kontaktowy, zadzwoń +48 22 753 24 80 lub wyślij mail na zamowienia@automatech.pl. Jeśli zakres wyjdzie szerszy niż sterowanie, naturalnym rozszerzeniem jest audyt bezpieczeństwa i oznakowanie CE.
Powiązane artykuły
- Awaria sterownika prasy – diagnostyka, naprawa i kiedy warto zmodernizować
- PN-EN ISO 13849-1 – Performance Level w praktyce
- Kurtyny świetlne bezpieczeństwa – dobór i odległości
- Ocena ryzyka maszyny – jak ją przeprowadzić
- Dostosowanie maszyn do minimalnych wymagań BHP
- Retrofit – drugie życie maszyny
- Prefabrykacja szafy sterowniczej – jak przebiega
- Dokumentacja techniczna maszyny – co musi zawierać
