Maszyna zespolona: kto wystawia deklarację dla całej linii

W sierpniu 2022 roku podpisaliśmy deklarację zgodności WE dla celi, w której robot KUKA KR 60-3 obsługuje prasę krawędziową Amada HFE. Ani robota, ani prasy nie produkowaliśmy. Obie maszyny przyszły do zakładu z branży budowlanej od dwóch producentów, każda z własną dokumentacją, a robota zintegrował inny wykonawca. Deklarację wystawiliśmy, bo to my odpowiadaliśmy za bezpieczeństwo całej strefy, łącznie z wymianą sygnałów między robotem a prasą.

Kto wystawia deklarację, gdy maszyna zespolona powstaje z maszyn kilku dostawców? Ten, kto zestawia zespół i odpowiada za jego wspólne sterowanie: integrator, któremu umowa powierza całość, albo zakład, który łączy maszyny sam. Zespół dostaje własną deklarację i własną tabliczkę ze znakiem CE, a deklaracje maszyn składowych trafiają do jego dokumentacji. Maszyny stojące obok siebie, każda z własnym sterowaniem i zatrzymaniem awaryjnym, zostają osobnymi maszynami.

Maszyna zespolona w 7 punktach

1. W przepisach maszyna zespolona nazywa się zespołem maszyn: art. 2 lit. a tiret czwarte dyrektywy 2006/42/WE, a od 20 stycznia 2027 art. 3 pkt 1 lit. d rozporządzenia 2023/1230.
2. Zespół wymaga łącznie trzech kryteriów z §38 przewodnika Komisji Europejskiej: wspólnej funkcji, bezpośredniego wpływu działania jednej maszyny na pozostałe i wspólnego układu sterowania.
3. Producentem zespołu jest ten, kto go zestawia: integrator wskazany w umowie albo zakład, który łączy maszyny do własnego użytku.
4. Producent zespołu podpisuje jedną deklarację, umieszcza na zespole oznakowanie ze znakiem CE i prowadzi dokumentację z oceną ryzyka połączeń między maszynami.
5. Deklaracje maszyn składowych trafiają do dokumentacji zespołu i obejmują tylko maszyny, z którymi przyszły.
6. Maszyna z CE dołożona do linii bez nowego zagrożenia i bez wzrostu ryzyka to według §39 przewodnika instalacja, a deklaracja linii zostaje ta sama.
7. Od 20 stycznia 2027 istotna modyfikacja, która wpływa na bezpieczeństwo tylko jednej maszyny w zespole, obciąża obowiązkami producenta tylko tę maszynę, jeżeli wykaże to ocena ryzyka (art. 18 ust. 1 rozporządzenia 2023/1230).

Producent maszyny zespolonej: ten, kto ją zestawia

Producentem maszyny zespolonej jest osoba, która zestawia zespół. Tak wynika z dyrektywy, z przewodnika Komisji Europejskiej i z tego, gdzie na linii powstają zagrożenia.

Dyrektywa maszynowa zalicza do maszyn „zespoły maszyn określone w tiret pierwsze, drugie i trzecie lub maszyny nieukończone określone w lit. g), które w celu osiągnięcia określonego efektu końcowego, zostały zestawione i są sterowane w taki sposób, że działają jako zintegrowana całość” (art. 2 lit. a tiret czwarte dyrektywy 2006/42/WE). Zespół jest więc maszyną. Ma producenta, a ten ma obowiązki z art. 5 ust. 1: spełnić wymagania zasadnicze, zapewnić dokumentację techniczną i instrukcję, przeprowadzić ocenę zgodności, wystawić deklarację i umieścić oznakowanie CE.

Przewodnik Komisji Europejskiej do stosowania dyrektywy 2006/42/WE (wydanie 2.3 z kwietnia 2024, §38) uznaje za producenta zespołu osobę, która go zestawia. Ta osoba przeprowadza ocenę zgodności całości, oznakowuje zespół, na przykład osobną tabliczką ze znakiem CE i danymi z pkt 1.7.3 załącznika I, i podpisuje dla niego deklarację zgodności. W dokumentacji technicznej zespołu lądują ocena ryzyka, projekt połączeń między maszynami oraz deklaracje i instrukcje montażu maszyn składowych.

Deklaracja prasy opisuje prasę, dokumenty robota opisują robota. Przewodnik wymaga, żeby ocena ryzyka zespołu objęła także zagrożenia na połączeniach. W celi z robotem KUKA trzy bramy dostały wyłączniki ryglowane z odblokowaniem awaryjnym od przodu i ewakuacyjnym od środka strefy, a tylna bramka prasy własny wyłącznik. Sterownik bezpieczeństwa Siemens ET200SP F i robot wymieniają przez Profinet i PROFIsafe położenie belki oraz gotowość prasy i strefy. Każdy krok prasy startuje na sygnał od robota. Te funkcje powstały dopiero przy połączeniu robota z prasą, więc ocenić je można tylko dla zespołu. Pełny zakres projektu opisujemy na stronie o integracji robotów przemysłowych.

Maszyna zespolona: cela z robotem KUKA i prasą krawędziową Amada spięte sterownikiem bezpieczeństwa ET200SP F, schemat Producent zespołu maszyn odpowiada za funkcje, które powstają na styku robota i prasy.

Producentem bywa sam zakład. Art. 2 lit. i dyrektywy obejmuje osobę, która projektuje lub produkuje maszyny „pod własną nazwą lub znakiem towarowym lub do własnego użytku”. Gdy dział utrzymania ruchu łączy maszyny w linię dla własnej produkcji, producentem zespołu zostaje zakład. Tak było przy stanowisku z cobotem UR5e u producenta komponentów samochodowych w 2021 roku: stanowisko zbudowała jedna firma, cobota dostarczył Universal Robots, a w naszej ocenie ryzyka jako producent zespołu figuruje zakład.

Linia, która jest zespołem i ma tylko deklaracje poszczególnych maszyn, jako całość oceny zgodności nie przeszła. Art. 217 Kodeksu pracy zakazuje wyposażania stanowisk pracy w takie maszyny. Na linii pakującej w zakładzie spożywczym zgrzewarki, przenośniki i etykieciarki sterowane wspólnie miały cztery deklaracje od czterech producentów; po ocenie zgodności zespołu dostały jedną deklarację dla całej linii, a kontrola PIP skończyła się wynikiem pozytywnym.

Zespół maszyn czy osobne maszyny: sześć sytuacji

Zespół maszyn powstaje tylko wtedy, gdy spełnione są łącznie trzy kryteria z §38 przewodnika KE. Maszyny zestawiono do wspólnej funkcji, na przykład produkcji jednego wyrobu. Działanie każdej wpływa bezpośrednio na pozostałe, więc ocena ryzyka musi objąć całość. Mają wspólny układ sterowania. Wystarczy, że brakuje jednego kryterium, i zostają osobne maszyny.

Zespół maszyn: trzy kryteria z §38 przewodnika KE, wspólna funkcja, sprzężenie działania i wspólny układ sterowania, schemat Zespół maszyn wymaga spełnienia wszystkich trzech kryteriów naraz.

W piątym wierszu ocena zgodności całej linii jest zbędnym wydatkiem. Każda maszyna ma już deklarację, a ryzyko zawodowe na stanowiskach zakład ocenia i tak, na podstawie art. 226 Kodeksu pracy.

Wspólny system nadzoru produkcji sam zespołu nie tworzy. Przewodnik wyłącza z definicji zakład złożony z kilku linii, nawet sterowanych jednym systemem produkcyjnym. Dopuszcza też podział jednej linii na osobne zespoły albo maszyny, jeżeli między odcinkami brakuje połączenia związanego z bezpieczeństwem. Granicę sprawdzisz na obwodzie zatrzymania awaryjnego. Jeśli E-STOP przy stertowniku zatrzymuje rozwijarkę na drugim końcu linii, oba końce należą do jednego zespołu.

Robot przemysłowy jest zwykle maszyną nieukończoną z deklaracją włączenia, a znak CE dostaje dopiero stanowisko, w którym pracuje. Co to oznacza dla celi projektowanej dziś, opisujemy we wpisie o celi zrobotyzowanej i normie ISO 10218-2:2025.

Zespół maszyn po zmianie: wymiana, dołożenie robota, przebudowa

Po zmianie w pracującej linii o deklaracji zespołu decyduje ocena ryzyka. Przewodnik KE w §39 przewiduje dwa wyniki, a pierwszy ma dwa warianty.

1. Zmiana nie dodaje zagrożenia ani nie zwiększa istniejącego ryzyka. Części zespołu poza zakresem zmiany zostają bez działań. Dalej decyduje rodzaj nowej jednostki:
   • maszyna z własnym CE i deklaracją: to instalacja, bez nowej oceny zgodności, deklaracji i CE dla niej i dla zespołu;
   • maszyna nieukończona, na przykład robot: kto włącza ją w zespół, zostaje producentem nowej jednostki, więc ocenia ryzyko połączeń z linią, stosuje instrukcję montażu, sporządza deklarację i dokumentację zmienionych części oraz umieszcza oznakowanie CE.
2. Zmiana wpływa istotnie na działanie albo bezpieczeństwo całego zespołu. Powstaje nowy zespół i wymagania dyrektywy musi spełnić całość, łącznie z maszynami składowymi.

Wymiana zużytej maszyny na nową z CE, pracującą w tych samych strefach i na tych samych sygnałach bezpieczeństwa, mieści się w pierwszym wyniku. Wystarczy udokumentowana ocena ryzyka zmiany.

Granica między wynikami biegnie przez układ bezpieczeństwa. Robot dołożony do linii, którego strefę trzeba wpiąć we wspólny obwód zatrzymania i w ryglowanie bram, zmienia funkcje bezpieczeństwa całego odcinka. Jeśli ocena ryzyka pokaże wpływ na całość, to wynik drugi. Które funkcje zatrzymują które napędy, najprościej pokazuje macierz bezpieczeństwa linii.

Maszyna zespolona od 20 stycznia 2027: co zmienia rozporządzenie 2023/1230

Od 20 stycznia 2027 definicja maszyny zespolonej zostaje ta sama, a zmienia się liczenie obowiązków po przebudowie jednej maszyny w zespole. Rozporządzenie maszynowe 2023/1230 przenosi definicję do art. 3 pkt 1 lit. d: „zespoły maszyn określone w lit. a), b) i c) lub zespoły maszyn nieukończonych, które w celu osiągnięcia określonego efektu końcowego zostały zestawione i są sterowane tak, że działają jako zintegrowana całość” (rozporządzenie (UE) 2023/1230). Datę 20 stycznia 2027 ustaliło sprostowanie z 4 lipca 2023; w pierwotnie opublikowanym tekście art. 52 i 54 stała data 14 stycznia 2027.

Nowa jest definicja istotnej modyfikacji w art. 3 pkt 16. To zmiana fizyczna albo cyfrowa po wprowadzeniu do obrotu lub oddaniu do użytku, nieprzewidziana przez producenta, która tworzy nowe zagrożenie albo zwiększa ryzyko. Do tego wymaga nowych osłon lub urządzeń ochronnych, których działanie wymaga zmiany istniejącego układu bezpieczeństwa, albo dodatkowych środków dla stateczności lub wytrzymałości. Przeprogramowanie stref w sterowniku bezpieczeństwa podlega tej definicji tak samo jak przebudowa mechaniczna.

Dla linii najwięcej waży art. 18 ust. 1. Kto dokonuje istotnej modyfikacji, staje się producentem z obowiązkami z art. 10. Gdy jednak modyfikacja „ma wpływ na bezpieczeństwo wyłącznie maszyny lub produktu powiązanego, które stanowią część całego zespołu maszyn”, obowiązki dotyczą tylko tej maszyny, „jak wykazano w ocenie ryzyka”. Procedury oceny zgodności wskazuje ust. 2: art. 25 ust. 2, 3 i 4.

Zakład, który rozbudowuje linię etapami, może więc zamknąć nową deklarację na jednym stanowisku. Pod jednym warunkiem: musi to wykazać ocena ryzyka całego zespołu. Linia odebrana przed 20 stycznia 2027 zachowuje deklarację według dyrektywy, bo art. 52 ust. 1 zabrania utrudniania udostępniania produktów wprowadzonych wcześniej do obrotu zgodnie z nią. Rozporządzenie dotknie takiej linii przy pierwszej zmianie, która spełni definicję istotnej modyfikacji.

Jak sprawdzić, czy Twoja linia to maszyna zespolona

Pięć pytań rozstrzyga, czy linia jest zespołem maszyn, kto jest jej producentem i co zrobić przed zmianą. Kolejność ma znaczenie.

1. Czy maszyny pracują na wspólny wyrób albo proces? Jeśli łączy je tylko hala, to osobne maszyny z osobnymi deklaracjami. Jeśli pracują na wspólny wyrób, przejdź do pytania 2.
2. Czy zatrzymanie, awaria albo otwarta osłona jednej maszyny zmienia zagrożenie przy innej albo musi ją zatrzymać? „Tak” oznacza sprzężenie i ocenę ryzyka całości.
3. Czy maszyny mają wspólny układ sterowania: sterownik nadrzędny, wspólny obwód zatrzymania awaryjnego, wymianę sygnałów bezpieczeństwa przez PROFIsafe? Trzy razy „tak” to zespół maszyn. Poziom PL wspólnej funkcji bezpieczeństwa liczy się wtedy dla całego toru sygnału, według EN ISO 13849-1.
4. Kto w umowach przyjął ocenę zgodności całości i podpis deklaracji? Jeśli żaden dostawca, maszyny połączył zakład i to on jest producentem zespołu. Ten zapis najtaniej dodać do umowy przed zamówieniem maszyn.
5. Linia pracuje, a planowana zmiana wymaga nowych osłon albo urządzeń ochronnych, które zmieniają istniejący układ bezpieczeństwa? Po 20 stycznia 2027 to istotna modyfikacja, a ocena ryzyka rozstrzygnie, czy nowa deklaracja obejmie jedną maszynę, czy cały zespół. Przy mniejszej zmianie wystarczy udokumentowana ocena ryzyka.

✅ Prześlij nam rzut linii z listą maszyn, dokumentami, które przyszły z każdą z nich (deklaracja zgodności albo deklaracja włączenia), i informacją, kto je połączył. Odpiszemy, czy to zespół maszyn, kto powinien wystawić deklarację dla całej linii i których dokumentów brakuje.

<button onclick=”window.location.href=’https://automatech.pl/kontakt/'” style=”display:block;margin:24px auto;padding:14px 28px;font-size:16px;font-weight:600;border:none;border-radius:6px;background:#e30613;color:#fff;cursor:pointer;”>Prześlij rzut linii</button>

Automatech, tel. 22 751 20 31, biuro@automatech.pl, formularz kontaktowy.

Pytania o maszynę zespoloną

Czy linia z maszyn z CE musi mieć własną deklarację zgodności?

Tak, jeżeli maszyny spełniają trzy kryteria zespołu z §38 przewodnika KE. Znaki CE maszyn składowych potwierdzają zgodność każdej z osobna, a zagrożenia na połączeniach obejmuje dopiero deklaracja zespołu.

Czy robot z prasą to zespół maszyn?

Tak, gdy obrabiają wspólny detal, prasa rusza na sygnał robota, a strefę chroni wspólny układ bezpieczeństwa. Robot ma zwykle deklarację włączenia, a znak CE dostaje cała cela.

Kto robi ocenę ryzyka maszyny zespolonej?

Producent zespołu, czyli ten, kto go zestawia. Ocena obejmuje przydatność maszyn składowych i zagrożenia na stykach, a metodę podaje norma EN ISO 12100.

Czy przenośnik między maszynami tworzy zespół maszyn?

Rozstrzyga sterowanie. Przenośnik grawitacyjny albo bufor bez wymiany sygnałów zostawia maszyny osobno, a przenośnik napędzany, sterowany razem z nimi i wpięty w ich zatrzymanie awaryjne, spina je w zespół.

Czy wymiana jednej maszyny w linii wymaga nowej deklaracji dla całej linii?

Wystarczy instalacja, jeżeli nowa maszyna ma CE, a ocena ryzyka potwierdza, że zagrożeń i ryzyka nie przybyło: tak kwalifikuje to §39 przewodnika. Nowa deklaracja zespołu jest potrzebna, gdy zmiana wpływa istotnie na działanie albo bezpieczeństwo całej linii.

Jak Automatech pomoże

• Ocena zgodności zespołu maszyn i oznakowanie CE: ocena ryzyka styków, dokumentacja techniczna i jedna deklaracja dla linii albo celi.
• Oznakowanie CE maszyn: rozstrzygnięcie, czy linia jest zespołem maszyn i kto podpisuje deklarację, jeszcze przed zamówieniem maszyn.
• Integracja robotów przemysłowych: cela z robotem i maszyną od innego dostawcy, z układem bezpieczeństwa strefy i deklaracją WE dla zespołu.
• Modernizacja maszyn: wymiana i dołożenie maszyn w pracującej linii z oceną, czy zmiana jest istotną modyfikacją.

Powiązane artykuły

• Maszyna nieukończona: definicja, CE i obowiązki producenta
• Deklaracja zgodności CE: wzór i obowiązki producenta
• Dyrektywa maszynowa 2006/42/WE
• Rozporządzenie maszynowe 2023/1230
• Ocena ryzyka maszyny
• Safety matrix: macierz bezpieczeństwa maszyn
• Audyt bezpieczeństwa linii produkcyjnej
• Cela zrobotyzowana a ISO 10218-2:2025
• Dokumentacja techniczna maszyny