Jeśli ktoś w Twojej firmie wydrukował rozporządzenie maszynowe w pierwszym tygodniu lipca 2023 roku, ma w segregatorze złą datę. Pierwotny tekst opublikowany w Dzienniku Urzędowym UE L 165 z 29 czerwca 2023 podawał 14 stycznia 2027. Pięć dni później ukazało się sprostowanie, które przesunęło ją na 20 stycznia 2027. Od tego dnia rozporządzenie maszynowe 2023/1230 zastępuje dyrektywę maszynową 2006/42/WE i to jest jedyna data, która obowiązuje.
Wersja pierwotna nadal leży na EUR-Lex obok skonsolidowanej i nadal mówi „14 stycznia”. Stąd rozbieżność, którą widać w krążących po branży prezentacjach i harmonogramach.
Ten tekst jest napisany z perspektywy zakładu, który ma już maszyny na hali, planuje modernizacje i kupuje nowe urządzenia. Nie z perspektywy konstruktora projektującego maszynę od zera.
Rozporządzenie maszynowe 2023/1230 w 7 punktach
- Rozporządzenie (UE) 2023/1230 zastępuje dyrektywę maszynową 2006/42/WE od 20 stycznia 2027 i obowiązuje bezpośrednio, bez transpozycji do prawa krajowego.
- Data 14 stycznia 2027 z pierwotnej publikacji została poprawiona sprostowaniem z 4 lipca 2023 (Dz.U. L 169).
- Maszyny wprowadzone do obrotu przed 20 stycznia 2027 zostają przy starej dyrektywie i mogą być dalej udostępniane na rynku (art. 52 ust. 1).
- „Istotna modyfikacja” ma po raz pierwszy definicję w przepisie, z warunkiem rozstrzygającym, który zawęża ją bardziej, niż się powszechnie sądzi (art. 3 pkt 16).
- Kto dokonuje istotnej modyfikacji, staje się producentem w rozumieniu rozporządzenia i przejmuje obowiązki z art. 10 (art. 18).
- Załącznik I dzieli się na część A (6 kategorii, gdzie samodzielna deklaracja przestaje wystarczać) i część B (19 kategorii, gdzie moduł A nadal jest możliwy).
- Cyberbezpieczeństwo wchodzi do wymagań zasadniczych (załącznik III pkt 1.1.9), a instrukcja obsługi może być dostarczona cyfrowo, z papierem na żądanie w terminie miesiąca.
Dwie daty w obiegu, jedna obowiązująca
Rozporządzenie zostało podpisane 14 czerwca 2023 roku w Strasburgu i opublikowane 29 czerwca 2023 w Dzienniku Urzędowym UE (L 165). W tej publikacji trzy artykuły podawały datę 14 stycznia 2027: art. 51 ust. 2 o uchyleniu dyrektywy 2006/42/WE, art. 52 ust. 1 z przepisami przejściowymi i art. 54 o stosowaniu rozporządzenia.
Sprostowanie ogłoszone w Dz.U. L 169 z 4 lipca 2023, s. 35, zmieniło wszystkie te daty na 20 stycznia 2027. Przy okazji przesunęło daty pochodne: przepisy o notyfikowaniu jednostek oceniających zgodność (art. 26–42) stosuje się od 20 stycznia 2024, a przepis o sankcjach (art. 50 ust. 1) od 20 października 2026.
W poprawione daty są oznaczone znacznikiem ►C1. Jeżeli w Twoim zakładzie krąży wydruk bez tego znacznika, to jest wersja sprzed sprostowania.
WAŻNE: różnica wynosi sześć dni i w praktyce niczego nie przewraca. Ma znaczenie w jednym miejscu: przy umowie, w której termin odbioru prac zapisano datą dzienną, a ktoś celowo ustawił go tuż przed wejściem nowych przepisów.
Co przestaje obowiązywać 20 stycznia 2027, a co zostaje
Dyrektywa 2006/42/WE traci moc z dniem 20 stycznia 2027 (art. 51 ust. 2). Nie ma okresu równoległego, w którym producent mógłby wybrać podstawę prawną.
Jest natomiast przepis rozstrzygający sytuację maszyn już będących na rynku. Art. 52 ust. 1 mówi wprost, że państwa członkowskie nie mogą utrudniać udostępniania na rynku produktów wprowadzonych do obrotu zgodnie z dyrektywą 2006/42/WE przed 20 stycznia 2027.
Praktyczne konsekwencje dla zakładu są trzy:
- Maszyny stojące na Twojej hali nie wymagają niczego tylko z powodu zmiany przepisu. Nie ma obowiązku retroaktywnego dostosowania, nie ma nowej deklaracji, nie ma nowego CE.
- Maszyna używana, kupiona po tej dacie, ale wprowadzona do obrotu wcześniej, pozostaje przy dyrektywie 2006/42/WE. Kryterium jest data pierwszego wprowadzenia do obrotu, nie data Twojego zakupu.
- Maszyna wprowadzona do obrotu po 20 stycznia 2027 musi mieć deklarację zgodności UE wystawioną na podstawie rozporządzenia 2023/1230.
To jest miejsce, w którym najczęściej pojawia się niepotrzebny niepokój. Jeśli nie planujesz modernizacji i nie kupujesz maszyn, rozporządzenie 2023/1230 nie nakłada na Ciebie żadnego obowiązku. Twoje obecne obowiązki wobec eksploatowanych maszyn wynikają z zupełnie innego przepisu, czyli z rozporządzenia o dla maszyn używanych przez pracowników. Ten przepis nie zmienia się 20 stycznia 2027.
Istotna modyfikacja: pełna definicja, z warunkiem, który zwykle się pomija
Istotna modyfikacja ma w rozporządzeniu 2023/1230 definicję legalną, której dyrektywa 2006/42/WE nie zawierała. Art. 3 pkt 16 opisuje ją jako zmianę maszyny lub produktu powiązanego, dokonaną fizycznie lub cyfrowo po wprowadzeniu do obrotu albo oddaniu do użytku, która:
- nie została przewidziana ani zaplanowana przez producenta,
- wpływa na bezpieczeństwo, tworząc nowe zagrożenie lub zwiększając istniejące ryzyko,
- i wymaga jednego z dwóch: dodania osłon lub urządzeń ochronnych, których działanie wymaga modyfikacji istniejącego systemu związanego z bezpieczeństwem, albo zastosowania dodatkowych środków ochronnych zapewniających stateczność lub wytrzymałość mechaniczną.
Trzeci warunek zwykle wypada ze streszczeń krążących po branży. A to on rozstrzyga większość realnych przypadków. Sama zmiana zwiększająca ryzyko nie wystarczy. Musi jeszcze pociągać za sobą przebudowę systemu związanego z bezpieczeństwem albo dołożenie środków ochronnych dla stateczności lub wytrzymałości.
Konsekwencja siedzi w art. 18 i jest poważna. Osobę, która dokonuje istotnej modyfikacji, uznaje się za producenta w rozumieniu rozporządzenia. Przejmuje ona obowiązki z art. 10: ocenę ryzyka, , procedurę oceny zgodności z art. 25, deklarację zgodności UE i oznakowanie CE. Rozporządzenie precyzuje przy tym, że jeżeli modyfikacja wpływa na bezpieczeństwo wyłącznie jednej maszyny w zespole maszyn, obowiązki dotyczą tej maszyny, a nie całego zespołu, o ile wynika to z oceny ryzyka.
Kiedy modernizacja nie jest istotną modyfikacją
Większość prac, które zakłady nazywają modernizacją, nie spełnia definicji z art. 3 pkt 16. Przy tych zakresach nowa ocena zgodności nie jest potrzebna:
- Wymiana sterownika na równoważny, bez zmiany funkcji bezpieczeństwa, architektury i logiki. Sama migracja platformy PLC wymuszona końcem wsparcia producenta mieści się tutaj. Taki projekt opisywaliśmy we wpisie o .
- Wymiana zużytego elementu bezpieczeństwa na taki sam albo o wyższych parametrach, przy zachowanej architekturze i tym samym Performance Level.
- Zmiana parametrów procesu w granicach przewidzianych przez producenta i opisanych w instrukcji obsługi. Warunek „nie została przewidziana ani zaplanowana przez producenta” wtedy nie jest spełniony.
- Naprawa przywracająca stan pierwotny, nawet rozległa.
Modyfikacja czysto cyfrowa mieści się w definicji na równi z fizyczną, bo art. 3 pkt 16 wymienia obie. Przeprogramowanie sterownika bezpieczeństwa w sposób zmieniający strefy ochronne albo warunki zatrzymania może więc być istotną modyfikacją, jeżeli spełni pozostałe warunki. Aktualizacja oprogramowania układowego do wersji przewidzianej przez producenta nie jest.
Granica bywa cienka i przebiega dokładnie przez trzeci warunek definicji. Dlatego przy zlecaniu prac na zewnątrz warto zapisać w umowie, kto ocenia, czy zakres stanowi istotną modyfikację, i kto ponosi koszt ewentualnej nowej oceny zgodności. Sama ocena należy do zakresu , a jej podstawą jest wykonana zgodnie z .
📩 Masz modernizację zaplanowaną na przełom 2026 i 2027 roku? Prześlij nam zakres prac i planowaną datę odbioru. Odpowiemy, po której stronie 20 stycznia 2027 wyląduje ten projekt i czy zakres w ogóle łapie się na definicję istotnej modyfikacji z art. 3 pkt 16. To jedna wiadomość, a rozstrzyga zapis w umowie. Kontakt:
Załącznik I: sześć kategorii, w których samodzielna deklaracja przestaje wystarczać
To zmiana, która przy zakupie maszyn waży więcej niż definicja istotnej modyfikacji, a mówi się o niej najmniej.
Dyrektywa 2006/42/WE miała jeden załącznik IV z listą maszyn szczególnie niebezpiecznych. Producent mógł dla nich zastosować wewnętrzną kontrolę produkcji, jeżeli zaprojektował maszynę w pełnej zgodzie z normami zharmonizowanymi obejmującymi wszystkie odpowiednie wymagania zasadnicze. Jednostka notyfikowana była jedną z opcji, nie koniecznością.
Rozporządzenie 2023/1230 dzieli tę listę na dwie części i tylko dla jednej zostawia dawną możliwość.
| Załącznik I część A | Załącznik I część B | |
|---|---|---|
| Liczba kategorii | 6 | 19 |
| Podstawa | art. 25 ust. 2 | art. 25 ust. 3 |
| Wewnętrzna kontrola produkcji (moduł A) | niedostępna | dostępna przy pełnym stosowaniu norm zharmonizowanych |
| Udział jednostki notyfikowanej | zawsze (moduł B+C, H albo G) | tylko gdy producent nie stosuje modułu A |
Część A obejmuje sześć kategorii:
- Odłączalne urządzenia do mechanicznego przenoszenia napędu wraz z osłonami.
- Osłony odłączalnych urządzeń do mechanicznego przenoszenia napędu.
- Podnośniki do obsługi pojazdów.
- Przenośne maszyny montażowe i inne udarowe, uruchamiane za pomocą nabojów.
- Elementy bezpieczeństwa o całkowicie lub częściowo samozmieniającym się zachowaniu z wykorzystaniem uczenia maszynowego, które zapewniają funkcje bezpieczeństwa.
- Maszyny z wbudowanymi systemami o całkowicie lub częściowo samozmieniającym się zachowaniu z wykorzystaniem uczenia maszynowego, które zapewniają funkcje bezpieczeństwa i nie zostały wprowadzone do obrotu niezależnie, wyłącznie w odniesieniu do tych systemów.
Pozycje 5 i 6 są nowe i nie mają odpowiednika w dyrektywie. Dotyczą uczenia maszynowego w funkcjach bezpieczeństwa. Jeżeli rozważasz system, który sam douczy się rozpoznawania obecności człowieka w strefie i pełni przy tym funkcję bezpieczeństwa, wpada on do części A, a jego producent nie wystawi deklaracji samodzielnie.
W części B, gdzie moduł A nadal jest możliwy, zostały między innymi: prasy do obróbki metali na zimno z ręcznym podawaniem lub odbieraniem, w tym prasy krawędziowe, o skoku części roboczych powyżej 6 mm i prędkości powyżej 30 mm/s (poz. 9); urządzenia ochronne przeznaczone do wykrywania obecności osób, czyli między innymi (poz. 15); układy logiczne zapewniające funkcje bezpieczeństwa (poz. 17); napędzane mechanicznie ruchome osłony blokujące przeznaczone do pras (poz. 16); urządzenia do podnoszenia osób przy zagrożeniu upadkiem z wysokości większej niż 3 metry (poz. 14).
UWAGA: klasyczna prasa mimośrodowa czy krawędziowa nie trafiła do części A. Przy zakupie takiej maszyny po 20 stycznia 2027 producent nadal może wystawić deklarację samodzielnie, o ile w pełni zastosował właściwe normy zharmonizowane. Warto sprawdzić to w treści deklaracji, bo odwołanie do norm jest w niej najczęściej wadliwe. Praktyczną stronę takiej weryfikacji pokazujemy przy .
Cyberbezpieczeństwo jako wymaganie zasadnicze
Załącznik III pkt 1.1.9 nosi tytuł „Zabezpieczenie przed uszkodzeniem” i wprowadza wymaganie, którego dyrektywa 2006/42/WE nie zawierała w żadnej postaci.
Sprowadza się ono do dwóch rzeczy. Po pierwsze, maszynę należy zaprojektować tak, aby połączenie z nią innego urządzenia, także zdalnego utrzymującego z nią łączność, nie prowadziło do sytuacji zagrożenia. Po drugie, część sprzętu komputerowego przekazująca dane istotne dla dostępu do oprogramowania mającego zasadnicze znaczenie dla zgodności maszyny ma być odpowiednio zabezpieczona.
Rozporządzenie przewiduje domniemanie zgodności. Maszyna z certyfikatem cyberbezpieczeństwa wydanym w programie przyjętym na podstawie jest uznawana za spełniającą wymagania z pkt 1.1.9 i 1.2.1 w zakresie objętym tym certyfikatem.
Dla zakładu oznacza to jeden konkretny punkt kontrolny przy odbiorze każdej maszyny z Ethernetem, Wi-Fi, OPC UA albo modemem serwisowym: czy dokumentacja techniczna obejmuje analizę zagrożeń wynikających z połączeń. Osobną kwestią są Twoje własne działania. Jeżeli dokładasz zdalny dostęp serwisowy do maszyny, która nie była przewidziana do pracy w sieci, wracasz do testu z art. 3 pkt 16, łącznie z jego trzecim warunkiem.
Instrukcja obsługi cyfrowo, papier na żądanie
Art. 10 ust. 7 dopuszcza dostarczenie instrukcji obsługi w postaci cyfrowej. Producent musi wtedy spełnić trzy warunki: wskazać na maszynie, opakowaniu albo w dokumencie towarzyszącym sposób dostępu do instrukcji; udostępnić ją w formacie pozwalającym wydrukować, pobrać i zapisać na urządzeniu, tak żeby była dostępna również podczas awarii maszyny; oraz utrzymywać ją online przez przewidywany cykl życia maszyny i co najmniej 10 lat od wprowadzenia do obrotu.
Dwa uprawnienia po stronie kupującego warto znać:
- Na żądanie wyrażone w momencie zakupu producent dostarcza bezpłatnie instrukcję w formie papierowej, w terminie miesiąca. Żądanie trzeba zgłosić przy zakupie, nie później.
- W przypadku maszyn, które mogą trafić do użytkowników nieprofesjonalnych, informacje dotyczące bezpieczeństwa istotne dla bezpiecznego uruchomienia i użytkowania producent dostarcza w papierze niezależnie od żądania.
Deklaracja zgodności UE również może być cyfrowa, z odsyłaczem albo kodem do odczytu maszynowego w instrukcji, utrzymywana online przez co najmniej 10 lat. Wymagania formalne samego dokumentu opisujemy we wpisie o .
Producent przechowuje dokumentację techniczną i deklarację zgodności UE przez co najmniej 10 lat od wprowadzenia maszyny do obrotu (art. 10 ust. 3). Ten sam okres obowiązywał pod dyrektywą 2006/42/WE, więc to nie jest nowość, choć bywa tak przedstawiany.
Co sprawdzić przy odbiorze maszyny po 20 stycznia 2027
Sześć punktów do arkusza odbiorowego. Każdy rozstrzyga się na „tak” albo „nie”, bez interpretacji.
- Podstawa prawna w deklaracji zgodności UE: rozporządzenie (UE) 2023/1230, nie dyrektywa 2006/42/WE.
- Odwołanie do norm zharmonizowanych właściwych dla typu maszyny, w tym do normy typu C, jeżeli dla tej maszyny istnieje.
- Kategoria z załącznika I: czy maszyna należy do części A. Jeżeli tak, deklaracja musi wskazywać jednostkę notyfikowaną i numer certyfikatu.
- Analiza zagrożeń związanych z połączeniami sieciowymi w dokumentacji, jeżeli maszyna ma jakikolwiek interfejs komunikacyjny.
- Sposób dostępu do instrukcji cyfrowej wskazany na maszynie, opakowaniu albo w dokumencie towarzyszącym. Żądanie papieru zgłoszone w momencie zakupu, jeżeli go potrzebujesz.
- Dokumentacja w języku polskim w zakresie wymaganym przez rozporządzenie dla użytkownika i organów nadzoru rynku.
Punkt drugi jest tym, na którym deklaracje wykładają się najczęściej, niezależnie od podstawy prawnej.
Kalendarz do 20 stycznia 2027
| Kiedy | Co zrobić |
|---|---|
| Do końca 2026 | Przejrzyj umowy na modernizacje z odbiorem zaplanowanym na I kwartał 2027. Sprawdź, czy termin odbioru zapisano datą dzienną i po której stronie 20 stycznia wypada. |
| Do końca 2026 | Uzupełnij wzór umowy o zapis, kto ocenia istotną modyfikację i kto ponosi koszt ewentualnej nowej oceny zgodności. |
| IV kwartał 2026 | Dodaj sześć punktów z sekcji powyżej do arkusza odbiorowego dla dostaw planowanych na 2027 rok. |
| Od 20 stycznia 2027 | Weryfikuj podstawę prawną deklaracji przy każdej nowej maszynie. Maszyny już zainstalowane zostaw w spokoju. |
FAQ – rozporządzenie maszynowe 2023/1230
Od kiedy obowiązuje rozporządzenie maszynowe 2023/1230?
Od 20 stycznia 2027 roku. Rozporządzenie weszło w życie 19 lipca 2023, ale stosuje się je od 20 stycznia 2027 (art. 54). Data 14 stycznia 2027 pochodzi z pierwotnej publikacji w Dz.U. L 165 i została poprawiona sprostowaniem z 4 lipca 2023.
Czy moje obecne maszyny muszą spełniać nowe rozporządzenie po 20 stycznia 2027?
Nie. Maszyny wprowadzone do obrotu zgodnie z dyrektywą 2006/42/WE przed tą datą mogą być dalej udostępniane na rynku i nie wymagają retroaktywnego dostosowania (art. 52 ust. 1). Obowiązki wobec maszyn już eksploatowanych wynikają z przepisów o minimalnych wymaganiach BHP i te się nie zmieniają.
Czy wymiana sterownika PLC to istotna modyfikacja?
Zwykle nie. Wymiana na sterownik równoważny, bez zmiany funkcji bezpieczeństwa i logiki sterowania, nie spełnia trzeciego warunku z art. 3 pkt 16, bo nie wymaga dodania osłon ani urządzeń ochronnych z przebudową systemu bezpieczeństwa. Sytuacja zmienia się, gdy przy okazji zmieniasz strefy ochronne, architekturę bezpieczeństwa albo warunki zatrzymania.
Kto odpowiada za ocenę zgodności po istotnej modyfikacji?
Podmiot, który modyfikacji dokonał. Art. 18 uznaje go za producenta i nakłada obowiązki z art. 10, łącznie z deklaracją zgodności UE i oznakowaniem CE. Może to być firma zewnętrzna albo Twój własny dział utrzymania ruchu.
Czym różni się rozporządzenie od dyrektywy?
Dyrektywa wymagała wdrożenia do prawa krajowego każdego państwa członkowskiego, co przez lata dawało różnice w interpretacji. Rozporządzenie obowiązuje bezpośrednio i w jednym brzmieniu w całej Unii. Dla zakładu kupującego maszyny od dostawców z różnych krajów oznacza to jedną podstawę prawną do weryfikacji zamiast kilkunastu implementacji.
Czy prasy nadal wymagają jednostki notyfikowanej?
Prasy do obróbki metali na zimno z ręcznym podawaniem lub odbieraniem, w tym krawędziowe, są w załączniku I część B (poz. 9). Producent może zastosować dla nich wewnętrzną kontrolę produkcji, jeżeli w pełni zastosował właściwe normy zharmonizowane. Jednostka notyfikowana jest konieczna tylko wtedy, gdy z tej możliwości nie korzysta.
Czy producent może dostarczyć samą instrukcję cyfrową?
Tak, przy spełnieniu warunków z art. 10 ust. 7. Wersję papierową dostaniesz bezpłatnie w terminie miesiąca, ale tylko jeżeli zgłosisz takie żądanie w momencie zakupu.
Jak Automatech pomoże
Ocena, czy planowany zakres prac jest istotną modyfikacją, wchodzi w zakres . Przy prowadzimy ten temat od strony dokumentacji, żeby po odbiorze było jasne, czyja jest deklaracja. Osobno prowadzimy dla służb utrzymania ruchu i działów zakupów.
