Cela zrobotyzowana uruchomiona przed 2025 rokiem pracuje dalej, a od września 2026 w wykazie norm zharmonizowanych stoi już ISO 10218-2:2025. Nowe wydanie obowiązuje integratora, który celę projektuje i wprowadza do obrotu. Użytkownika pracującej celi dotyczy dopiero wtedy, gdy celę zmienia albo gdy jej stan odbiega od oceny ryzyka.
Kogo ISO 10218-2:2025 obowiązuje od razu, a kogo przy zmianie
Norma zharmonizowana działa w momencie wprowadzenia maszyny do obrotu. Integrator, który projektuje celę według EN ISO 10218-2:2025, korzysta z domniemania zgodności z wymaganiami zasadniczymi. Komisja Europejska zmieniła wykaz norm dla maszyn decyzją wykonawczą (UE) 2026/2015 z 4 września 2026, która zmienia decyzję 2023/1586 (). Stosowanie normy pozostaje dobrowolne: producent może wykazać zgodność inną drogą, tylko wtedy sam musi to udowodnić. W praktyce oznacza to, że nowe wydanie trafia do zakładu razem z nową albo przebudowaną celą, zapisane w deklaracji zgodności integratora.
Cela, która już pracuje, podlega innemu przepisowi. Obowiązki pracodawcy wobec użytkowanych maszyn wynikają z (Dz.U. 2002 nr 191 poz. 1596). Ten akt obowiązuje w dotychczasowym brzmieniu także po wydaniu normy i po 20 stycznia 2027, kiedy dyrektywę 2006/42/WE zastąpi . Samo rozporządzenie maszynowe w art. 52 ust. 1 pozwala dalej udostępniać maszyny wprowadzone do obrotu zgodnie z dyrektywą przed tą datą, bez dostosowania wstecz. Tę granicę między maszyną nową a użytkowaną rozkładamy szerzej we wpisie o .
W starej celi wydanie normy waży więc najmniej. Najwięcej waży to, czy funkcje bezpieczeństwa mają taki Performance Level, jakiego wymaga ocena ryzyka. Trzy problemy z audytowanej celi spawalniczej były niezgodnościami już względem wydania z 2011:
- Czujniki na wejściu do strefy: jednowiązkowe, PLc przy wymaganym PLe, zamontowane tak blisko strefy zagrożenia, że operator mógł przejść nad albo pod wiązką.
- Wygrodzenie: otwory w siatce i szczeliny przy elementach instalacji większe, niż dopuszcza EN ISO 13857 dla tej odległości od strefy.
- Mocowanie osłon: część elementów zdejmowało się ręką, bez narzędzi.
Stanowisko pracowało od 2011 roku i było kilkukrotnie rozbudowywane. Dokumentacja była niekompletna, a system bezpieczeństwa modyfikowano bez sprawdzenia, czy środki ochronne nadążają za poziomem ryzyka. W praktyce oznacza to, że robot mógł kontynuować ruch, gdy operator znajdował się w jego zasięgu. Pełny przebieg audytu i wdrożone poprawki: .
Co ISO 10218-2:2025 zmienia dla nowej i przebudowywanej celi
Według drugie wydanie ukazało się w lutym 2025, liczy 223 strony i zastąpiło ISO 10218-2:2011. Obejmuje cały cykl życia celi: projekt, integrację, uruchomienie, eksploatację, utrzymanie, wycofanie i złomowanie. Część 1 (ISO 10218-1:2025) dotyczy samego robota, który w rozumieniu przepisów jest . Część 2 opisuje to, co z robota robi integrator.
Trzy granice zakresu normy przekładają się wprost na ocenę celi:
- Proces zostaje poza normą. ISO 10218-2:2025 wyłącza zagrożenia wynikające z przetwarzania materiału, w tym metalu. Jeśli w zakładzie pracuje cela spawalnicza, dym, promieniowanie łuku i rozprysk ocenia się według innych dokumentów niż norma robotowa.
- Mobilność i atmosfera wybuchowa też są wyłączone. Zagrożenia związane z robotem na wózku autonomicznym albo platformie mobilnej oraz z pracą w strefie zagrożenia wybuchem wymagają dodatkowych norm, a przy strefie Ex osobnej .
- Praca współpracująca ma dokument uzupełniający. ISO wskazuje ISO/TS 15066 jako uzupełnienie dla aplikacji współpracujących, czyli .
Przy odbiorze celi uruchamianej po publikacji decyzji 2026/2015 deklaracja zgodności powinna powoływać EN ISO 10218-2:2025. Jeżeli integrator powołuje się na wydanie z 2011, poproś o datę, do której to wydanie zachowuje domniemanie zgodności, i porównaj ją z załącznikiem decyzji przed podpisaniem protokołu odbioru.
Kiedy werdykt się odwraca
Werdykt z początku odwraca się w pięciu sytuacjach. Każda z nich wymaga aktualnej , a dwie pierwsze mogą skończyć się nową deklaracją zgodności.
| Sytuacja | Znaczenie wydania 2025 | Co zrobić |
|---|---|---|
| Kupujesz albo odbierasz nową celę | tak, to aktualna norma zharmonizowana | wymagaj powołania na EN ISO 10218-2:2025 w deklaracji |
| Zmieniasz robota, narzędzie, proces albo liczbę stanowisk | tak, jeżeli zmiana jest istotną modyfikacją | ocena ryzyka od nowa i rozstrzygnięcie, kto jest producentem |
| Przeprogramowujesz strefy albo warunki zatrzymania w sterowniku bezpieczeństwa | tak, zmiana cyfrowa też może być istotną modyfikacją | jak wyżej |
| Przenosisz celę w inne miejsce hali | pośrednio | odległości wygrodzeń i urządzeń ochronnych liczysz od nowa dla nowego otoczenia |
| Po wypadku, zdarzeniu albo kontroli PIP | bez znaczenia, liczy się stan faktyczny | aktualizacja oceny ryzyka stanowiska |
Druga i trzecia pozycja mają termin. Od 20 stycznia 2027 istotna modyfikacja ma definicję w art. 3 pkt 16 rozporządzenia 2023/1230, a art. 18 czyni tego, kto jej dokonał, producentem ze wszystkimi obowiązkami: oceną ryzyka, dokumentacją, oceną zgodności i oznakowaniem CE. Zakresy prac spoza tej definicji, na przykład wymianę zużytego elementu bezpieczeństwa na taki sam, wypisaliśmy przy . Rozbudowa celi zaplanowana na przełom roku wyląduje po jednej albo po drugiej stronie tej daty i warto wiedzieć, po której, zanim podpiszesz umowę z integratorem.
Jak rozstrzygnąć to u siebie
Pięć pytań, w tej kolejności. Pierwsze rozstrzyga, czy wydanie normy w ogóle Cię dotyczy. Pozostałe sprawdzają stan celi niezależnie od wydania.
- Czy od odbioru zmieniono robota, narzędzie, proces, liczbę stanowisk albo układ wygrodzenia?
Jeśli tak: ocena ryzyka od nowa i ustalenie, czy to istotna modyfikacja.
Jeśli cela stoi w konfiguracji z odbioru, przejdź do pytania 2. - Czy ocena ryzyka celi przypisuje wymagany PLr każdej funkcji bezpieczeństwa (drzwi, kurtyna, skaner, zatrzymanie awaryjne)?
Jeśli oceny brakuje albo PLr stoi tylko przy części funkcji, zacznij od niej, przed zakupem jakiegokolwiek komponentu. Metoda wyznaczania PLr: . - Czy PL zainstalowanych urządzeń jest co najmniej równy PLr?
PL niższy od PLr to niezgodność sprzed wydania 2025, taka jak PLc przy wymaganym PLe w audytowanej celi. - Czy odległość kurtyny albo skanera od strefy ruchu robota wynika z EN ISO 13855 i zmierzonego czasu zatrzymania?
Odległość wzięta z katalogu albo oszacowana oznacza pomiar dobiegu i przeliczenie.
Wzór i przykład obliczenia są we wpisie o . - Czy wygrodzenie spełnia EN ISO 13857 (otwory, szczeliny, wysokość) i zdejmuje się wyłącznie narzędziem?
Otwór albo szczelina ponad wymiar dla danej odległości, a także osłona zdejmowana ręką, prowadzą do przebudowy wygrodzenia, zwykle przy tym samym robocie i sterowaniu.
Jeżeli cela stoi w konfiguracji z odbioru, a pytania 2–5 wypadają dobrze, wystarczą przeglądy okresowe, które już prowadzicie. Audyt zamówiony z powodu samego wydania 2025 zostawi poziom ryzyka w tej celi tam, gdzie był.
✅ Prześlij nam zdjęcie tabliczki znamionowej robota i rzut celi z wymiarami wygrodzenia oraz odległością kurtyny albo skanera od strefy ruchu. Odpiszemy, który z pięciu punktów wymaga sprawdzenia na miejscu, a który da się rozstrzygnąć z dokumentów.
Automatech, tel. 22 751 20 31, , .
Jak Automatech pomoże
- : ocena ryzyka, weryfikacja PL, rozstrzygnięcie, czy planowana przebudowa jest istotną modyfikacją.
- : nowa cela albo rozbudowa istniejącej, projektowana według EN ISO 10218-2:2025.
- : wymiana czujników na kurtyny, przebudowa wygrodzeń i układu bezpieczeństwa przy tym samym robocie.
